Slim omgaan met energie: goed voor het klimaat én je portefeuille

Vlaanderen wil tegen 2050 klimaatneutraal zijn. Een ambitieuze doelstelling, maar we zijn er nog lang niet. Hoe zit het bij jou thuis? Ben jij klaar voor de energietransitie? Welke stappen kan je nog zetten om de CO₂-uitstoot van je energieverbruik te verminderen?

In dit artikel geven we een overzicht van de huidige energiemarkt en tonen we hoe je je energieverbruik koolstofarmer kunt maken, zonder al te veel in te boeten aan comfort.

Wat is de energietransitie?

De energietransitie is de omschakeling naar een energiesysteem zonder CO₂-uitstoot. Fossiele brandstoffen worden vervangen door hernieuwbare energie zoals zon, wind en waterkracht. Daarnaast zijn energiebesparing, energieopslag en slim energieverbruik ook heel belangrijk in dit verhaal.

Hernieuwbare energie zit al jaren in de lift en dit omwille van meerdere voordelen. Ze produceert energie zonder CO₂-uitstoot, is goedkoper dan centrales op fossiele brandstof en vermindert onze afhankelijkheid van ingevoerde brandstoffen. In tijden van geopolitieke onzekerheid is dat laatste een belangrijk voordeel.

Ook de productie van kernenergie stoot nauwelijks CO₂ uit. Toch is ze niet hernieuwbaar, omdat ze gebruikmaakt van uranium, een eindige grondstof die bovendien grotendeels buiten Europa wordt ontgonnen.

Klaar voor de energietransitie? Eerst energie besparen

Een eerste evidente stap is energie besparen: je huis flink isoleren, zuinige toestellen aankopen en zet de auto meer aan de kant.

1. Vermijd fossiele brandstof

Bij de meeste gezinnen is de verwarming veruit de grootste bron van CO₂-uitstoot. Een gezin met een verbruik van 17.000 kWh aardgas per jaar, stoot 3.400 kg CO₂ uit.

Isoleren blijft een belangrijke eerste stap. Wie uiteindelijk klimaatneutraal wil verwarmen, zal moeten overschakelen op elektriciteit met een warmtepomp. Een warmtepomp verbruikt voor dezelfde warmte ongeveer 5.000 kWh elektriciteit per jaar. Met de Belgische elektriciteitsmix komt dat neer op een derde van de vroegere CO₂-uitstoot.

Onze wagen is de tweede grote fossiele verbruiker. Een gezinswagen rijdt per jaar gemiddeld 15 000 km of 2.250 kg CO₂-uitstoot. Een elektrische wagen verbruikt voor dezelfde afstand ongeveer 2.550 kWh elektriciteit, of een vijfde van de vroegere CO₂-uitstoot.

De klimaatwinst van elektrisch rijden hangt uiteraard af van de elektriciteitsproductie van het land. In landen waar elektriciteit nog grotendeels uit steenkool wordt opgewekt, zoals Polen, ligt de indirecte uitstoot van elektrische auto’s bijna even hoog als een benzinewagen.

2. Verbruik wanneer er voldoende groene energie voorhanden is

Niet alleen hoeveel elektriciteit je verbruikt is belangrijk, ook wanneer je ze gebruikt.

Overdag produceren zonnepanelen volop elektriciteit, terwijl veel mensen niet thuis zijn. ’s Avonds, wanneer we massaal koken, wassen en verwarmen, is de zonneproductie vrijwel verdwenen. Om die piekvraag op te vangen worden vaak gascentrales ingezet. Dat zie je ook terug in de dynamische elektriciteitsprijzen: de avonduren behoren meestal tot de duurste momenten van de dag.

De uitdaging bestaat erin om je elektriciteitsverbruik zoveel mogelijk te verschuiven naar momenten waarop er veel goedkope hernieuwbare energie beschikbaar is.

Een slimme laadpaal is daarvan een mooi voorbeeld. Je sluit je wagen aan wanneer je thuiskomt, maar de laadpaal wacht automatisch tot de goedkoopste uren om te laden. Of nog interessanter wordt het als je de laadpaal zo instelt dat deze je wagen in het weekend laat voldruppelen met je eigen zonne-energie.

Ook warmtepompen en (warmtepomp)boilers kunnen automatisch inspelen op goedkope elektriciteit. Het kan ook op de ouderwetse manier: je kan eenvoudig de start van je vaatwasser of wasmachine uitstellen naar zonnige of winderige goedkope uren.

Als je wil dat deze inspanningen financieel worden beloond, zal je wel moeten overschakelen naar dynamische prijzen.

3. Produceer zelf groene energie

Ik hoef de MOW-lezer niet te overtuigen, de meesten beschikken al over zonnepanelen. Vandaag wordt aanbevolen om een installatie te plaatsen of uit te breiden waarvan de jaarproductie overeenkomt met je jaarlijkse elektriciteitsverbruik. Een gezin dat jaarlijks ongeveer 3.500 kWh verbruikt, kiest bijvoorbeeld best voor een installatie van ongeveer 4 kWp. Daarmee bedraagt de zelfvoorziening ongeveer één derde: ongeveer 33% van de verbruikte elektriciteit komt rechtstreeks van de zonnepanelen.

Heb je een dynamisch contract, zorg er dan voor dat je omvormer kan afremmen wanneer de elektriciteitsprijzen negatief worden. Zo vermijd je dat je moet betalen om stroom op het net te zetten.

4. Sla je energie op

Een volgende stap is een thuisbatterij. Daarmee gebruik je een groter deel van je eigen zonnestroom.

Als vuistregel kan je uitgaan van een batterijcapaciteit die gelijk is aan je jaarlijks elektriciteitsverbruik gedeeld door 1.000. Voor een gemiddeld gezin volstaat dus vaak een batterij van ongeveer 4 kWh.

Met zo’n batterij stijgt de zelfvoorziening tot ongeveer twee derde. Met andere woorden, twee derde van je totaal verbruik komt van je eigen fossielvrije energie.

Beschik je over een slim systeem en een dynamisch contract, dan kan een thuisbatterij bovendien goedkope elektriciteit van het net opslaan wanneer er veel wind- of zonne-energie beschikbaar is. Wanneer daarentegen de prijzen door het dak gaan, kan de batterij zelfs elektriciteit terugleveren aan het net.

Wat zijn dynamische energieprijzen?

Wie een digitale meter heeft, kan kiezen tussen een vast, variabel of dynamisch elektriciteitscontract.

Bij een dynamisch contract betaal je de werkelijke marktprijs voor elektriciteit. Die verandert elk kwartier en wordt één dag op voorhand vastgelegd op basis van vraag en aanbod.

Dit contract is vooral interessant voor gezinnen met stuurbare verbruikers zoals batterijen of laadpalen. Intussen bieden de meeste energieleveranciers deze formule aan.